KANION CHACO: STARA CYWILIZACJA PÓŁNOCNOAMERYKAŃSKA

Jedne z najwcześniejszych północnoamerykańskich cywilizacji rozwinęły się na terenie pewnego kanionu w stanie Nowy Meksyk. Kto go zamieszkiwał? Jaką funkcje spełniały ogromne, koliste izby, zwane kiva? Czym było Pueblo Bonito? Dlaczego mieszkańcy kanionu nagle zniknęli? Filmy kowbojskie prawie zawsze prezentują Indianina jako żądnego krwi dzikusa, prowadzącego prymitywne życie w swoim wigwamie. Wizyta w krainie Four Corners Country, na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych, na zawsze rozwieje ten obraz. Jak można się tam przekonać, w czasach, gdy mieszkańcy Europy żyli w prymitywnie skleconych z drzewa i darni lepiankach, Indianie z kanionu Chaco bytowali wyszukanych kompleksach mieszkalnych. Kanion Chaco przebiega przez suchy, porośnięty skąpą roślinnością krajobraz, gdzie gwałtowne burze piaskowe mogą rozpętać się zupełnie niespodziewanie. Na tych niegościnnych dziś terenach przed ponad tysiącem lat mieszkali ludzie o stosunkowo wysokiej kulturze. Znani są zwłaszcza z koszy - wyplatanych tak gęsto, że nawet dzisiaj nie przepuszczają wody. Wyszukane wzory geometryczne, jakimi mieszkańcy kanionu ozdabiali ceramikę, wskazują zaś na ich rozwinięty zmysł artystyczny. Ludzie ci znani są dzisiaj jako Anasazi, od nazwy, którą nadali im Indianie Nawahowie.

Wielki Dom Pueblo Bonito
Pierwotnymi miejscami bytowania w kanionie były jaskinie. Proste chaty budowano dopiero około 750 n.e., później zaś z mułu i cegieł suszonych na słońcu wznoszono wioski, które składały się z tuzina i więcej przylegających do siebie domków. Turystów interesują najbardziej tak zwane wielkie domy w północnej części doliny. Czas wzniesienia tych budowli można określić z dużą dokładnością dzięki dendrologii - nauce, która rozwinęła się w tym regionie w latach dwudziestych XX wieku. W "wielkim domu" dach, dzięki suchemu klimatowi, pozostał nietknięty, co pozwoliło określić datę powstania budowli na 1040 rok n.e. Najokazalszy z owych 19 "wielkich domów" zwany jest dzisiaj Pueblo Bonito (hiszp. "piękna wioska"). Wznoszenie niecodziennej budowli rozpoczęto około 1000 r. n.e. jako zespół ledwie 20 izb, lecz do roku 1150 ten niewielki początkowo kompleks rozrósł się do 800 połączonych ze sobą pomieszczeń zlokalizowanych na czterech poziomach. Symetria i geometryczna precyzja widoczne w różnych fazach powstawiania tej konstrukcji świadczą o wysokich umiejętnościach budowniczych. A fakt, że wszystkie pomieszczenia są zbliżonych rozmiarów i nie różnią się wystrojem, sugeruje, że nie było w tym społeczeństwie hierarchii społecznej i elity. Brak umeblowania pozwala sądzić, że wszystkie czynności wykonywano na podłodze.